Europejski Bank Centralny (ECB) wydał w środę bezprecedensowe zalecenie dla obywateli Europy: aby trzymali zapasy gotówki w domu na wypadek poważnych kryzysów. W badaniu zatytułowanym „Zachowaj spokój i trzymaj gotówkę”, ECB argumentuje, że banknoty stanowią istotny element krajowego przygotowania na sytuacje awaryjne.
W badaniu przeanalizowano cztery ostatnie europejskie kryzysy – pandemię COVID-19, inwazję Rosji na Ukrainę, przerwę w dostawie prądu na Półwyspie Iberyjskim w kwietniu 2025 roku oraz kryzys zadłużenia suwerennego w Grecji – aby wykazać kluczową przydatność gotówki w chwilach niestabilności.
Konkretnie zalecenia dotyczące rezerw awaryjnych
ECB przytacza przykład Niderlandów, Austrii i Finlandii, gdzie władze zalecają obywatelom przechowywanie od 70 do 100 euro na osobę, co powinno wystarczyć na pokrycie podstawowych potrzeb przez około 72 godziny. Ta kwota powinna umożliwić zakup żywności, leków i paliwa w przypadku przerwy w działaniu usług cyfrowych.
Autorzy badania, ekonomiści Francesca Faella i Alejandro Zamora-Pérez, podkreślają, że „przydatność gotówki znacząco wzrasta, gdy stabilność jest zagrożona”, niezależnie od charakteru lub zasięgu geograficznego wstrząsu.
Lekcje kryzysu na Półwyspie Iberyjskim
Wielka awaria prądu z 28 kwietnia 2025 roku, która dotknęła ponad 50 milionów ludzi w Hiszpanii i Portugalii, była najnowszym dowodem na znaczenie gotówki. Systemy płatności cyfrowych całkowicie się załamały, a wydatki kartami spadły o 41-42% na obszarach objętych awarią, podczas gdy handel elektroniczny odnotował spadek o 54%.
Bankomaty w rejonach nieobjętych awarią zanotowały dramatyczny wzrost wypłat gotówki, odzwierciedlając ostrożnościowy popyt ze strony obywateli szukających bezpieczeństwa pieniędzy w gotówce w czasie niepewności. Po przywróceniu prądu wypłaty znacząco wzrosły w celu uzupełnienia rezerw osobistych.
Paradoks cyfryzacji i zapotrzebowania na gotówkę
Chociaż płatności cyfrowe dominują codzienne transakcje, zapotrzebowanie na gotówkę gwałtownie rośnie w okresach kryzysu. Podczas pandemii COVID-19 rezerwy banknotów w euro wzrosły o 140 miliardów euro w ciągu dwóch lat, w porównaniu do zwykłego rocznego wzrostu o 55 miliardów.
ECB porównuje banknoty do „koła zapasowego” systemu płatności: nie są używane na co dzień, ale stają się niezbędne, gdy główna infrastruktura zawodzi. Finlandia już opracowuje bankomaty „odporne na zakłócenia”, zdolne wydawać gotówkę nawet wtedy, gdy centralne systemy banków nie funkcjonują.
Źródło: ecb.europa.eu
